Thảo luận tại hội trường, các đại biểu Quốc hội đánh giá cao phản ứng chính sách linh hoạt của Chính phủ. Tuy nhiên, từ thực tiễn hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp và các hộ kinh doanh, nhiều vấn đề mang tính kỹ thuật lập pháp, tính công bằng giữa các ngành nghề, nguy cơ “xé nhỏ” doanh thu để trục lợi chính sách cũng như bài toán giảm chi phí tuân thủ thủ tục hành chính đã được các đại biểu phân tích.
Mức giảm thuế 30% và ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng: Chọn đúng đối tượng hay tạo ra “điểm gãy” chính sách?
Một trong những nội dung nhận được nhiều phản biện của các đại biểu Quốc hội là việc dự thảo Nghị quyết sử dụng tiêu chí tổng doanh thu năm không vượt quá 10 tỷ đồng để xác định đối tượng doanh nghiệp được giảm 30% số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp.
Đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau) ghi nhận sự cần thiết của chính sách trong hai năm 2026 và 2027, song thẳng thắn chỉ ra một bất cập mang tính kỹ thuật như tiêu chí để thụ hưởng là doanh thu nhưng mức hỗ trợ thực tế lại phụ thuộc vào thu nhập tính thuế và số thuế phải nộp.
Đại biểu phân tích, “doanh nghiệp nhỏ hiện nay không ở cùng một trạng thái. Có doanh nghiệp đang phát triển, có doanh nghiệp lợi nhuận rất thấp, có doanh nghiệp đang thu hẹp hoạt động hoặc thua lỗ. Hai doanh nghiệp cùng có doanh thu 10 tỷ đồng nhưng kết quả kinh doanh có thể khác nhau. Khi doanh nghiệp lợi nhuận thấp thì có số thuế được giảm ít; doanh nghiệp đang thua lỗ hay không phát sinh số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp thì không có khoản thuế được giảm”.
Dẫn số liệu do VCCI công bố tháng 7/2026 cho thấy, tỷ lệ tỷ suất lợi nhuận bình quân của khu vực doanh nghiệp năm 2024 chỉ khoảng 2,2% và gần một nửa doanh nghiệp chưa có lãi, đại biểu đoàn Cà Mau lo ngại về một nghịch lý khi doanh nghiệp càng khó khăn, lợi nhuận càng mỏng thì mức hỗ trợ từ thuế lại càng thấp; doanh nghiệp lỗ thì hoàn toàn không nhận được hỗ trợ. Từ đó, đại biểu đề nghị làm rõ trong tổng số nguồn lực dự kiến giảm 4.750 tỷ đồng tiền thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm, có bao nhiêu doanh nghiệp thực tế phát sinh thuế để hưởng, mức giảm bình quân là bao nhiêu và nguồn lực này tập trung chủ yếu vào nhóm nào?
Cùng chung góc nhìn về sự khác biệt giữa các lĩnh vực, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) nhấn mạnh, giữa các ngành nghề có sự khác biệt rất lớn về quy mô doanh thu, chi phí và biên lợi nhuận. Một doanh nghiệp thương mại, phân phối có thể dễ dàng đạt doanh thu 10 tỷ đồng nhưng tỷ suất lợi nhuận cực kỳ thấp, trong khi một doanh nghiệp thuộc khối dịch vụ có cùng mức doanh thu lại có khả năng sinh lời cao hơn nhiều. Do đó, việc áp dụng một “thước đo” doanh thu chung cần được đánh giá kỹ tác động để đảm bảo tính công bằng.
Bên cạnh đó, vấn đề “điểm gãy” khi qua ngưỡng 10 tỷ đồng cũng tạo ra nhiều băn khoăn. Một số đại biểu chỉ ra thực tế, theo luật hiện hành, doanh nghiệp có doanh thu từ 3 tỷ đến 50 tỷ đồng chịu thuế suất 17%. Nếu thuộc diện doanh thu không quá 10 tỷ đồng và được giảm 30%, thuế suất thực tế chỉ còn 11,9%. Tuy nhiên, nếu doanh thu vừa vượt qua ngưỡng 10 tỷ đồng (ví dụ từ 9,9 tỷ đồng lên 10,1 tỷ đồng), doanh nghiệp sẽ mất toàn bộ ưu đãi và lập tức chịu mức thuế 17% – tức chênh lệch tới 5,1% nghĩa vụ thuế.
Đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) cảnh báo, “giữa một doanh nghiệp có doanh thu 9,9 tỷ đồng và một doanh nghiệp có doanh thu 10,1 tỷ đồng, chênh lệch về quy mô kinh doanh là rất nhỏ nhưng chênh lệch về chính sách thuế có thể tương đối lớn. Điều này có thể tạo ra động cơ không muốn “lớn lên” của doanh nghiệp. Vì vậy, đề nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế chuyển tiếp đối với trường hợp doanh thu vượt không đáng kể so với ngưỡng 10 tỷ đồng theo hướng giảm dần, bảo đảm nguyên tắc doanh nghiệp tăng doanh thu thì nghĩa vụ thuế tăng, nhưng không tăng đột ngột”.
Đồng tình với quan điểm trên, đại biểu Nguyễn Thành Trung (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) kiến nghị Chính phủ xem xét xây dựng ưu đãi theo bậc doanh thu hoặc tiếp tục đánh giá tác động để mở rộng đối tượng được hưởng chính sách đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ có doanh thu từ 10 tỷ đồng trở lên.
Mở rộng đối tượng hay tập trung nguồn lực dưới góc nhìn từ tính tự nhiên của thị trường và sức chịu đựng của doanh nghiệp
Ở góc nhìn mở rộng hơn về dư địa tài khóa, đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh) đưa ra những số liệu kinh tế vĩ mô để chứng minh dư địa hỗ trợ của Nhà nước. Báo cáo cho thấy, mặc dù bối cảnh quốc tế bất ổn, tăng trưởng kinh tế 6 tháng đầu năm của Việt Nam vẫn đạt 8,18%. Đặc biệt, thu ngân sách nhà nước trong 7 tháng đầu năm đã đạt 1.835.000 tỷ đồng (bằng 72,5% dự toán, tăng 16% so với cùng kỳ, tương ứng tăng tuyệt đối 250.000 tỷ đồng).
Đại biểu Trần Hoàng Ngân phân tích, theo tính toán của Chính phủ, tổng số tiền thuế giảm theo dự thảo Nghị quyết khoảng 6.700 tỷ đồng (riêng năm 2026 là 3.191 tỷ đồng), con số này chỉ chiếm khoảng 1,3‰ tổng thu ngân sách – một tỷ lệ rất nhỏ.
Đại biểu Trần Hoàng Ngân đề xuất, “Chính phủ và Quốc hội xem xét có thể mở rộng đối tượng được thụ hưởng chính sách thay vì chỉ dành cho cá nhân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp siêu nhỏ có doanh thu không quá 10 tỷ đồng, mà nên áp dụng cho cả doanh nghiệp nhỏ và vừa nếu chúng ta cân đối được nguồn lực. Các doanh nghiệp hiện hữu đang hoạt động rất cần chính sách tương thích để tiếp sức.”
Ngoài ra, đại biểu cũng cho rằng bên cạnh ưu đãi thuế, điều doanh nghiệp cần nhất hiện nay là khả năng tiếp cận vốn tín dụng. Đại biểu đề xuất trích một phần nguồn tăng thu ngân sách để bổ sung, nâng cao năng lực cho Quỹ Bảo lãnh tín dụng, giúp các doanh nghiệp siêu nhỏ thiếu tài sản thế chấp có thể tiếp cận được nguồn vốn vay ngân hàng.
Trái ngược với những lo ngại về việc doanh nghiệp có thể tìm cách chia tách để “né” ngưỡng 10 tỷ đồng, đại biểu Nguyễn Văn Thân (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh) – đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa lại mang đến phiên thảo luận một góc nhìn thực tế và lạc quan.
Đại biểu Nguyễn Văn Thân nhấn mạnh, “quan điểm của chúng tôi là hành vi trục lợi nếu có thì cũng rất ít. Mất công chia tách để trục lợi 30% tiền thuế có khi còn tốn kém chi phí hơn việc thực hiện đúng quy định. Chúng ta không nên nhìn vào thiểu số mà không tập trung cho đa số. Mức doanh thu từ 10 tỷ đồng trở xuống đã bao phủ tới 96% số lượng doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh. Thực tiễn 20 năm qua cho thấy, càng có cơ chế giảm thuế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thì tổng mức thu thuế lại càng tăng lên nhờ kích thích sản xuất kinh doanh”.
Đại biểu bày tỏ sự đồng tình với việc xem sự vận động “vào – ra” của doanh nghiệp trên thị trường là quy luật tự nhiên. Điều quan trọng là tạo niềm tin và tiền đề chính sách tốt để chuẩn bị cho việc ban hành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trong thời gian tới.
Chống hành vi “chia tách nhân tạo” đi đôi với giảm thiểu chi phí tuân thủ thủ tục hành chính
Bên cạnh các quy định về thuế suất và đối tượng, vấn đề thủ tục thực thi và kiểm soát rủi ro tài chính được nhiều đại biểu đặc biệt lưu tâm.
Một số ý kiến cùng cảnh báo về nguy cơ phát sinh hành vi chia nhỏ hoạt động kinh doanh, tách doanh nghiệp, điều chỉnh thời điểm ghi nhận doanh thu hoặc chuyển doanh thu giữa các công ty liên kết nhằm đưa doanh thu xuống dưới mức 10 tỷ đồng. Để xử lý vấn đề này, đề nghị Chính phủ khi ban hành Nghị định hướng dẫn phải quy định rõ nguyên tắc “chống phân tách nhân tạo”. Theo đó, cần cho phép cơ quan thuế áp dụng cơ chế cộng gộp doanh thu đối với các trường hợp có dấu hiệu chia tách bất thường giữa các chủ thể có quan hệ liên kết, cùng chủ sở hữu, cùng địa điểm hoặc cùng ngành nghề.
Tuy nhiên, các đại biểu đều thống nhất rằng việc siết chặt quản lý không được làm phát sinh thêm thủ tục hành chính cho đa số người nộp thuế tuân thủ tốt.
Đại biểu Nguyễn Thành Trung phân tích, “khó khăn của các hộ kinh doanh hiện nay không chỉ nằm ở nghĩa vụ thuế mà còn nằm ở chi phí tuân thủ khi chuyển từ phương thức thuế khoán sang kê khai, sử dụng hóa đơn điện tử, thực hiện chế độ kế toán. Nếu chỉ giảm 30% số thuế mà không giảm thủ tục thì hiệu quả chính sách sẽ chưa trọn vẹn. Một chính sách thuế tốt không chỉ giảm số thuế phải nộp mà còn phải giảm chi phí tuân thủ.”
Các đại biểu kiến nghị không thiết kế thêm thủ tục “xin – cho” hay giấy xác nhận để được hưởng giảm thuế. Người nộp thuế tự xác định điều kiện và kê khai; cơ quan thuế thực hiện kiểm tra, giám sát hậu kiểm dựa trên cơ sở dữ liệu hóa đơn điện tử, đăng ký kinh doanh và dữ liệu ngân hàng. Cần có quy định rõ ràng, đơn giản về nguyên tắc bù trừ hoặc hoàn trả đối với số thuế mà doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã tạm nộp trong 8 tháng đầu năm 2026 (trước khi Nghị quyết có hiệu lực từ tháng 8/2026), bảo đảm tự động trên hệ thống dữ liệu của cơ quan thuế. Chính phủ cần ban hành văn bản hướng dẫn ngay khi Nghị quyết được thông qua để người dân và doanh nghiệp chủ động kế hoạch tài chính, không phải chờ đợi.
Giải trình, làm rõ các vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định tất cả các ý kiến đều thống nhất cao với chủ trương hỗ trợ doanh nghiệp và hộ kinh doanh theo tinh thần Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị và Kết luận 18 của Trung ương về phát triển kinh tế tư nhân.
Trả lời trực tiếp vào 3 câu hỏi lớn mà các đại biểu đặt ra: “Tại sao là 10 tỷ? Tại sao là 30%? Và làm sao tránh bị lợi dụng chính sách?”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đã đưa ra những số liệu quản lý thực tế. Về căn cứ chọn ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng, Bộ trưởng thông tin, “theo dữ liệu ngành Tài chính quản lý đến nay, số hộ kinh doanh có doanh thu đến 10 tỷ đồng là 2.696.863 hộ, chiếm tới 99,98% tổng số hộ kinh doanh trên toàn quốc. Số doanh nghiệp có doanh thu đến 10 tỷ đồng là 865.115 doanh nghiệp, chiếm 81,1% tổng số doanh nghiệp. Như vậy, điểm gãy 10 tỷ đồng đã bao phủ đại đa số các doanh nghiệp vừa, nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh cần được trợ lực”.
Về căn cứ chọn mức giảm 30%, Bộ trưởng phân tích tính toán thực tế, một đơn vị có doanh thu 10 tỷ đồng/năm, bình quân doanh số khoảng 833 triệu đồng/tháng. Với tỷ suất lợi nhuận bình quân khoảng 12%, số thuế nộp hằng tháng dao động từ 15 đến 17 triệu đồng. Việc giảm 30% nghĩa là hỗ trợ cho doanh nghiệp từ 4 đến hơn 5 triệu đồng/tháng. Mức giảm 5 triệu đồng này tương đương với mức chi tiêu cao nhất của một người dân trong tháng và tương đương mức lương tối thiểu vùng I, mang lại ý nghĩa hỗ trợ rất thiết thực đối với các cơ sở kinh doanh nhỏ.
Về chi phí tuân thủ và chống trục lợi chính sách, Bộ trưởng Bộ Tài chính khẳng định quan điểm nhất quán là tạo ra chính sách thuế “trung lập, đơn giản, dễ hiểu, dễ làm, dễ kiểm tra”. Bộ trưởng chia sẻ, “sau một thời gian các cơ quan chức năng vào cuộc, ý thức trách nhiệm của người kinh doanh hiện nay rất cao, họ chỉ mong muốn làm sao để làm đúng. Trong dự thảo Nghị định quy định chi tiết, Bộ Tài chính sẽ quy định chặt chẽ các điều khoản loại trừ đối với mô hình công ty con, công ty liên kết nhằm hạn chế tối đa việc chia tách để lợi dụng ưu đãi.”
Đồng thời, Bộ trưởng cho biết tại kỳ họp tháng 10 tới, khi trình Quốc hội Luật Hỗ trợ phát triển doanh nghiệp (sửa đổi), Bộ Tài chính sẽ đề xuất nâng mức doanh thu được áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản (tỷ lệ % trên doanh số) từ 3 tỷ đồng hiện nay lên 10 tỷ đồng, giúp đơn giản hóa tối đa thủ tục kế toán cho doanh nghiệp.
Giải thích về việc hiệu lực áp dụng từ tháng 8/2026 cho kỳ tính thuế 2026-2027, Bộ trưởng làm rõ, do năm tài chính được tính trọn vẹn theo năm và quyết toán vào cuối năm, việc Quốc hội thông qua Nghị quyết trong tháng 8 và ban hành sớm sẽ giúp doanh nghiệp chủ động tính toán ngay được khoản thuế được giảm, từ đó tạo nguồn lực tài chính cân đối cho chu kỳ sản xuất, kinh doanh đợt cao điểm cuối năm và dịp Tết Nguyên đán.
Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh, các đại biểu Quốc hội cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết và chủ trương giảm thuế nhằm kịp thời hỗ trợ cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp.
Phó Chủ tịch Quốc hội đánh giá cao các ý kiến đóng góp tâm huyết, sâu sắc của các đại biểu liên quan đến việc làm rõ căn cứ tính toán mức giảm 30% và ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng; cơ chế chuyển tiếp cho các trường hợp doanh thu nằm sát ngưỡng để không triệt tiêu động lực phát triển quy mô của doanh nghiệp; các giải pháp kiểm soát chống thất thu thuế, ngừa hành vi chia tách doanh nghiệp; quy trình xử lý đối với số thuế đã kê khai, tạm nộp trong các tháng đầu năm 2026 theo hướng tối giản thủ tục, không phát sinh chi phí tuân thủ.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài chính phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội khẩn trương nghiên cứu, tiếp thu, giải trình đầy đủ ý kiến đại biểu Quốc hội, hoàn thiện hồ sơ dự án Nghị quyết chất lượng, đúng quy định trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.
Hà Lan, Nguyễn Hùng, Cao Hoàng, Vũ Hiếu