Toàn cảnh Phiên họp
Tham dự có: Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Hoài Anh; các Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, các Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách và hoạt động kiêm nhiệm tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp; đại diện Thường trực Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội.
Cùng dự có: Trung tướng Phạm Công Nguyên, Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp (Bộ Công an); Trung tướng Nguyễn Bá Lực, Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam; đại diện các cơ quan: Ban Nội chính Trung ương, TANDTC, VKSNDTC, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Thanh tra Chính phủ, Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Hội Luật gia Việt Nam…
Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu chủ trì Phiên họp
Phát biểu khai mạc Phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tổ chức Phiên họp toàn thể lần thứ 11 để thẩm tra các nội dung: (1) Dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi); (2) Định hướng, chính sách dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi); (3) Dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).
Theo chương trình Phiên họp chiều 13/8, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp sẽ tiến hành thẩm tra dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và Định hướng, chính sách dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi). Bên cạnh đó, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp sẽ tiến hành thẩm tra dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) vào sáng 14/8.
Chủ nhiệm Ủy ban Phan Chí Hiếu nêu rõ, theo yêu cầu của cấp có thẩm quyền, dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) dự kiến được Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại đợt hai của Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất. “Ngày 09/8/2026, Chính phủ đã có Tờ trình số 516 gửi Quốc hội. Và theo chương trình Phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (tháng 8/2026), dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) sẽ được trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến vào ngày 18/8 tới và dự kiến trình Quốc hội vào đợt hai của Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất”, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho biết.
Theo Chủ nhiệm Ủy ban Phan Chí Hiếu, ngay sau khi nhận được Hồ sơ, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đã khẩn trương gửi dự thảo Hồ sơ đến các cơ quan của Quốc hội để tham gia thẩm tra dự án Bộ luật hết sức quan trọng này.
Nhấn mạnh, đây là một dự án Bộ luật rất lớn và theo Kết luận số 09-KL/TW của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ, Bộ luật Hình sự được xác định là một Bộ luật trụ cột trong lĩnh vực hình sự và chi phối rất nhiều đạo luật quan trọng khác; đề nghị các đại biểu tích cực đóng góp ý kiến vào các nội dung, hoàn thành đầy đủ chương trình đề ra và đảm bảo chất lượng Phiên họp.
Tạo cơ sở pháp lý để đảm bảo mọi người được sống trong môi trường xã hội trật tự, kỷ cương, an toàn và lành mạnh
Theo Tờ trình của Chính phủ về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Trung tướng Phạm Công Nguyên, Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp (Bộ Công an) khẳng định sự cần thiết ban hành Bộ luật với đầy đủ cơ sở chính trị, cơ sở pháp lý và cơ sở thực tiễn.
Về cơ sở chính trị, việc sửa đổi Bộ luật Hình sự dựa trên các Nghị quyết, Kết luận, Chỉ thị quan trọng của Đảng, đặc biệt là các định hướng về cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân, phát triển kinh tế nhà nước, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và giảm dần phạm vi áp dụng hình phạt tử hình…
Về cơ sở pháp lý, việc sửa đổi dựa trên nền tảng Hiến pháp năm 2013; các văn bản luật về tư pháp hình sự như Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự và hệ thống pháp luật chuyên ngành có liên quan…
Về cơ sở thực tiễn, Trung tướng Phạm Công Nguyên cho biết, qua gần 10 năm thi hành, nhiều quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành đã bộc lộ những vướng mắc, bất cập; chưa phù hợp với tình hình kinh tế – xã hội, thiếu đồng bộ, có mặt còn chưa khớp nối, chưa đảm bảo kỹ thuật lập pháp; một số quy định chưa bao quát hết các hành vi nguy hiểm cho xã hội, còn thiếu quy định để điều chỉnh một số hành vi mới phát sinh trong thực tiễn.
Trung tướng Phạm Công Nguyên nhấn mạnh, việc xây dựng Bộ luật nhằm tiếp tục thể chế hóa đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ đất nước trong tình hình mới; khắc phục các vướng mắc, bất cập trong thực tiễn thi hành Bộ luật Hình sự; tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, hợp tác quốc tế; tạo lập cơ sở pháp lý để đảm bảo cho mọi người được sống trong một môi trường xã hội trật tự, kỷ cương, an toàn và lành mạnh.
Dự án Bộ luật được xây dựng trên cơ sở tuân thủ Hiến pháp năm 2013 và hệ thống pháp luật có liên quan, phù hợp với tình hình kinh tế – xã hội của đất nước; kế thừa, phát huy các quy định phù hợp của Bộ luật hiện hành; tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm pháp luật quốc tế.
Về bố cục, Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp Phạm Công Nguyên nêu rõ, dự thảo Bộ luật gồm 3 phần, 25 chương, 415 điều; so với Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025), đã bỏ 8 điều luật, bổ sung 14 điều luật mới, sửa đổi 301 điều, giữ nguyên 100 điều.
Liên quan các nội dung cơ bản, dự thảo Bộ luật sửa đổi, bổ sung quy định liên quan đến tội phạm; sửa đổi, bổ sung các quy định về hình phạt; sửa đổi, bổ sung các quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự và thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự. Đồng thời, sửa đổi các quy định của Bộ luật để bảo đảm đồng bộ, thống nhất, khả thi và kỹ thuật lập pháp…
“Do đây là dự án Bộ luật có nội dung phức tạp, tác động trực tiếp đến quyền cơ bản của con người, cần thiết ban hành Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật sau khi được thông qua. Chính phủ đề xuất Quốc hội xem xét, cho ý kiến về dự án Bộ luật tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất (tháng 8/2026) và thông qua tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026)”, Trung tướng Phạm Công Nguyên nhấn mạnh.
Tán thành sự cần thiết sửa đổi cơ bản, toàn diện Bộ luật Hình sự
Thẩm tra dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), các thành viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (UBPLTP), các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi cơ bản, toàn diện Bộ luật Hình sự (BLHS) với những cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn nêu trong Tờ trình của Chính phủ.
Các thành viên UBPLTP đánh giá cao Cơ quan chủ trì soạn thảo đã chủ động phối hợp với các cơ quan hữu quan nghiên cứu, rà soát BLHS năm 2015 và trong thời gian ngắn đã hoàn thiện hồ sơ dự án BLHS (sửa đổi) để trình Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất. Bên cạnh đó, đề nghị tiếp tục nghiên cứu, rà soát, lấy ý kiến rộng rãi các chuyên gia, các cơ quan, tổ chức hữu quan, bảo đảm việc tổ chức lấy ý kiến Nhân dân về dự thảo Bộ luật như đã xác định trong Quyết định số 2321/QĐ-TTg ngày 20/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ về ban hành Kế hoạch xây dựng dự án BLHS trước khi trình Quốc hội.
Các ý kiến nhận thấy, về cơ bản, các nội dung của dự thảo Bộ luật đã bám sát, thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng, tiếp tục cụ thể hóa nhiệm vụ về: cải cách tư pháp; xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống tội phạm, đề cao tính hướng thiện, nhân đạo trong xử lý người phạm tội; yêu cầu về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; khuyến khích, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung…
Nhấn mạnh, BLHS là đạo luật có tính chất nền tảng, với yêu cầu sửa đổi toàn diện BLHS, chính sách hình sự sẽ có sự thay đổi căn bản và tác động rất lớn đến tất cả các lĩnh vực trong đời sống xã hội; đồng thời, Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ ba Khóa XIV đã thông qua nhiều chính sách quan trọng liên quan trực tiếp tới các nội dung của BLHS, vì vậy, các đại biểu đề nghị tiếp tục nghiên cứu, rà soát để thể chế hóa đầy đủ những quan điểm, mục tiêu, định hướng mới nhất của Đảng, Nhà nước, bảo đảm thể chế hóa tối đa.
Do các quy định của BLHS còn liên quan mật thiết tới các quy định của các luật khác trong hệ thống pháp luật, các thành viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất với các luật chuyên ngành thuộc các lĩnh vực: tố tụng hình sự, tố tụng hành chính, tài nguyên, môi trường, nông nghiệp, tài chính, ngân hàng, đất đai, kinh tế, phòng, chống ma túy… Đồng thời, bảo đảm tính thống nhất Phần những quy định chung và Phần các tội phạm; tính tương quan về chính sách xử lý các tội danh mới được bổ sung trong tổng thể các chương, điều; phân định rõ giữa xử lý hình sự và xử lý hành chính, không tạo khoảng trống pháp lý hoặc chồng lấn giữa tội phạm và vi phạm hành chính…
Tiếp tục thể chế hóa kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng mới được ban hành
Kết luận nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp sẽ tiếp tục phối hợp nghiên cứu và tiếp thu các ý kiến để hoàn thiện thêm một bước dự thảo Báo cáo thẩm tra, đồng thời giúp Cơ quan chủ trì chuẩn bị cho đợt này hoàn chỉnh Hồ sơ, đảm bảo chất lượng hơn dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đánh giá cao Cơ quan chủ trì soạn thảo đã nỗ lực, trách nhiệm trong quá trình chuẩn bị Hồ sơ dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi); đồng thời, đánh giá cao các Tiểu ban của Ủy ban, đã tích cực, phối hợp chặt chẽ với Cơ quan chủ trì soạn thảo từ rất sớm, chuẩn bị dự thảo Báo cáo thẩm tra phong phú, chi tiết, cung cấp nhiều thông tin.
Các ý kiến cơ bản nhất trí với các nội dung của dự thảo; nhất trí sự cần thiết phải sửa đổi căn bản Bộ luật Hình sự; nhất trí với phạm vi sửa đổi, bổ sung; đồng thời, đánh giá cao việc chuẩn bị thủ tục, Cơ quan chủ trì soạn thảo đã thực hiện đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Hồ sơ đầy đủ, chất lượng cơ bản bảo đảm, đủ điều kiện báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét trước khi trình Quốc hội.
Chủ nhiệm Ủy ban Phan Chí Hiếu nêu rõ, các nội dung của dự thảo Luật đã bám sát và kịp thời thể chế hóa các quan điểm, chủ trương của Đảng, nhất là các quan điểm chỉ đạo về đề cao tính hướng thiện, nhân đạo trong xử lý người phạm tội; thể chế hóa yêu cầu phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; các chủ trương bảo vệ những người dám nghĩ, dám làm, giảm trách nhiệm hình sự; xử lý nghiêm khắc hơn đối với một số loại tội phạm như về môi trường, về an toàn vệ sinh thực phẩm… Bên cạnh đó, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát để bổ sung thêm các yêu cầu thể chế hóa một cách kịp thời hơn các chủ trương, đường lối của Đảng mới được ban hành trong thời gian qua.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đề nghị Cơ quan chủ trì dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) tiếp tục nghiên cứu kỹ các ý kiến của các đại biểu và các ý kiến thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp để chủ động chuẩn bị các nội dung giải trình. Đồng thời, đề nghị Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tiếp thu ý kiến các thành viên của Ủy ban và các đại biểu tại Phiên họp này để hoàn thiện dự thảo Báo cáo thẩm tra, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại Phiên họp tháng 8/2026.
Bích Ngọc - Cao Hoàng