Tại phiên họp, các đại biểu Quốc hội, đại diện các tổ chức, hiệp hội đã đi sâu phân tích toàn diện bức tranh kinh tế vĩ mô, thẳng thắn nhìn nhận những điểm nghẽn về thể chế, thực thi và chi phí sản xuất, từ đó đề xuất những giải pháp đột phá căn cơ.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng phát biểu chỉ đạo phiên họp
Đánh giá tổng quan tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội năm 2026, các đại biểu thống nhất nhận định, dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, nền kinh tế 9 tháng đầu năm đã đạt được những kết quả rất tích cực và toàn diện trên nhiều lĩnh vực.
Phân tích chi tiết dữ liệu 9 tháng năm 2026, ông Đậu Anh Tuấn – Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, dù xuất khẩu chung toàn quốc tăng như hàm lượng doanh nghiệp Việt Nam và sự tham gia của doanh nghiệp tư nhân nội địa chưa được như kỳ vọng.
Bên cạnh đó, biến động tỷ giá tuy tạo thuận lợi cho việc nhập khẩu linh kiện, máy móc nhưng lại gây khó khăn trực tiếp cho các doanh nghiệp xuất khẩu sử dụng nguồn nguyên liệu trong nước.
Từ thực tế đó, VCCI đề xuất Quốc hội và Chính phủ cần bổ sung các chỉ tiêu riêng biệt như xuất khẩu của khu vực trong nước và tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa vào hệ thống chỉ tiêu theo dõi chính thức. Việc này sẽ tránh tình trạng các con số tăng trưởng chung làm “loãng” hoặc che khuất sức khỏe thực sự của khu vực kinh tế nội địa.
Các đại biểu tham dự phiên họp
Ở góc độ thị trường trong nước, dù tổng mức bán lẻ tăng nhưng nếu trừ yếu tố giá thì mức tăng thực tế vẫn chưa cao. Một số mặt hàng nông sản rơi vào tình trạng “tăng sản lượng nhưng giảm giá trị” như cà phê, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người nông dân. Cùng chia sẻ về bối cảnh kinh tế vĩ mô, đại biểu Phạm Văn Thịnh (Đoàn ĐBQH thành phố Bắc Ninh) nhấn mạnh nền kinh tế đang nằm trong “khoảng thời gian rất hẹp” của sự dịch chuyển chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu. “Những lợi thế về nhân công trong một số ngành sản xuất, dịch vụ sẽ nhanh chóng mất đi khi các công nghệ tự động hóa, trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh. Nếu lợi thế nhân công không còn đủ bù đắp so với chi phí đầu tư robot, các tập đoàn sẽ dịch chuyển sang sản xuất tự động”.
Đại biểu Phạm Văn Thịnh phân tích, quy mô đầu tư toàn cầu vào lĩnh vực AI và điện tử đang tăng vọt. Để tận dụng “cơ hội hẹp” này nhằm nâng cao năng lực và quy mô nền kinh tế, đại biểu đề xuất hai giải pháp cấp bách là nâng giới hạn giờ làm thêm (thời gian lao động) và hỗ trợ lãi suất cho doanh nghiệp nội địa và công nghiệp hỗ trợ. Theo đại biểu, hiện nay các đơn hàng công nghiệp điện tử lớn thường dồn vào quý IV (từ tháng 8, tháng 9). Việc duy trì quy định cứng nhắc không quá 200 giờ làm thêm/năm gây khó khăn cho doanh nghiệp đáp ứng đơn hàng tiến độ gấp. Cần tạo cơ chế tháo gỡ, linh hoạt phân bổ giờ làm thêm theo tháng hoặc theo kỳ đơn hàng để vừa tăng quy mô sản xuất, vừa giúp công nhân nâng cao thu nhập (thực tế tại Bắc Ninh, công nhân điện tử có thể đạt lương 13–20 triệu đồng/tháng nếu tăng giờ). Ngoài ra, chi phí vốn vay sản xuất hiện vượt quá biên lợi nhuận mỏng của các doanh nghiệp trong nước. Đại biểu đề nghị Quốc hội cho phép áp dụng cơ chế dùng ngân sách địa phương hỗ trợ 2% lãi suất cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, doanh nghiệp tư nhân tham gia chuỗi cung ứng bán dẫn – điện tử, hoặc các dự án năng lượng tái tạo để đưa lãi suất thực tế về mức 7 – 8%/năm.
Tháo gỡ nút thắt thực thi thể chế, thủ tục hành chính và tài chính Thực tế triển khai các chính sách thời gian qua cho thấy khoảng cách từ chủ trương đến thực thi vẫn còn khá lớn, gây đứt gãy niềm tin và tốn kém chi phí của cộng đồng doanh nghiệp. Đại diện VCCI chỉ ra rằng, vấn đề hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT) vẫn là nỗi trăn trở lớn. Kết quả điều tra cho thấy còn tình trạng doanh nghiệp nhận tiền hoàn thuế chậm so với thời hạn luật định. Ngoài ra, việc áp dụng quy định thuế tại các địa phương thiếu đồng nhất đang tạo ra rào cản pháp lý không nhỏ.
Đóng góp về khía cạnh tài chính – ngân sách, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Trần Văn Lâm đánh giá cao nỗ lực thu ngân sách của Chính phủ và Bộ Tài chính. “Thu ngân sách tốt là dấu hiệu rất tích cực, tạo nguồn lực lớn cho các nhiệm vụ quốc gia. Tuy nhiên, Chính phủ cần làm rõ căn cứ khoa học giữa việc thu ngân sách với chủ trương nuôi dưỡng nguồn thu, tránh gây áp lực quá tải lên sức chịu đựng của người dân và doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn”. Đồng thời, đại biểu Trần Văn Lâm phản ánh một số tồn tại trong chính sách “làm sạch mã số thuế”. Việc ngành thuế siết chặt quản lý là đúng đắn, nhưng do thiếu cơ chế kết nối dữ liệu và xử lý nợ đọng lịch sử (doanh nghiệp đã ngừng hoạt động 10 năm nhưng vẫn bị tính thuế môn bài và phạt chậm nộp liên tục), đã dẫn đến tình trạng chủ doanh nghiệp bị tạm hoãn xuất cảnh bất ngờ tại sân bay. Đại biểu đề xuất Quốc hội và Chính phủ cần rà soát lại hệ thống pháp luật, xem xét ban hành một Nghị quyết chuyên đề để xử lý dứt điểm các khoản nợ đọng này, giải phóng nguồn lực cho nền kinh tế.
Phân tích về môi trường thương mại quốc tế, đại diện VCCI cảnh báo Quy định chống phá rừng (EUDR) của Liên minh Châu Âu (EU) sẽ chính thức áp dụng từ ngày 30/12/2026. Điều này sẽ tác động trực tiếp đến các ngành hàng xuất khẩu chủ lực như gỗ, sản phẩm gỗ, thủ công mỹ nghệ và nông sản. Do vậy, cần chính sách hỗ trợ để doanh nghiệp trong nước có sự chuẩn bị kịp thời, đáp ứng yêu cầu của EUDR, tránh tình trạng đứt gãy chuỗi sản xuất.
Tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi khẳng định Chính phủ kiên định với các mục tiêu tăng trưởng đã đề ra, tiếp tục điều hành linh hoạt, bám sát thực tiễn để tạo nền tảng vững chắc cho năm 2027. Chia sẻ về bức tranh kinh tế – xã hội, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi nhìn nhận, năm 2026 là một năm có nhiều biến động phức tạp, khó lường trước. Tuy nhiên, nhờ sự chỉ đạo sát sao, linh hoạt và kịp thời của Chính phủ, Quốc hội, các chỉ tiêu cơ bản tính đến thời điểm hiện tại đang tiến gần về đích.
Trước băn khoăn của một số đại biểu về việc liệu các chỉ tiêu trong những tháng cuối năm có chịu áp lực điều chỉnh hay không, Thứ trưởng khẳng định, Chính phủ vẫn quyết tâm giữ vững mục tiêu tăng trưởng ở mức cao nhất, không điều chỉnh giảm các chỉ tiêu đã đề ra. Đồng thời, Chính phủ sẽ tiếp tục điều hành để vừa đảm bảo tăng trưởng ở mức cao, vừa giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, qua đó tạo nền tảng vững chắc để thiết lập các mục tiêu cao hơn cho năm 2027. Bên cạnh những kết quả tích cực, dưới góc độ đánh giá đa chiều, lãnh đạo Bộ Tài chính thẳng thắn nhìn nhận thực tiễn vẫn còn những lĩnh vực chuyển biến chưa được như kỳ vọng. Cụ thể, Thứ trưởng chỉ rõ hiệu quả giải ngân đầu tư công hay việc đưa nguồn vốn khoa học công nghệ thực sự trở thành động lực tăng trưởng vẫn là những vấn đề cần phải tiếp tục cải thiện. Thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục tham mưu cho Chính phủ các giải pháp căn cơ, linh hoạt hơn nữa nhằm nâng cao chất lượng thực thi chính sách, giải quyết hiệu quả các điểm nghẽn, qua đó nâng cao hơn nữa chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế trong năm 2027 và các năm tiếp theo.
Hà Lan, Nguyễn Hùng