Tham dự cuộc họp có các Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội: Nguyễn Thanh Cầm, Đỗ Hoàng Việt.
Về phía đại diện Ban soạn thảo dự án Luật Đất đai (sửa đổi) có Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Thị Phương Hoa.
Tham dự cuộc họp còn có Nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Thị Mai Hoa, đại diện Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Trung ương Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Hội Người cao tuổi Việt Nam, Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, các chuyên gia về lĩnh vực bình đẳng giới.
Bảo đảm bình đẳng giới trong tiếp cận, sử dụng và thực hiện quyền về đất đai
Báo cáo về việc lồng ghép vấn đề bình đẳng giới trong luật đất đai (sửa đổi), Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đoàn Thị Thanh Mỹ nhấn mạnh, lồng ghép giới là một trong những yêu cầu bắt buộc và được thực hiện nghiêm túc xuyên suốt quá trình soạn thảo, thẩm tra Luật Đất đai (sửa đổi), nhằm bảo đảm quyền tiếp cận, sử dụng và định đoạt đất đai bình đẳng giữa phụ nữ và nam giới.
Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đoàn Thị Thanh Mỹ cho biết qua rà soát, các quy định của dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) về giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giá đất, tài chính về đất đai và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được xây dựng theo nguyên tắc áp dụng thống nhất đối với mọi đối tượng sử dụng đất, không có quy định phân biệt đối xử hoặc hạn chế quyền về giới trong việc tiếp cận, sử dụng và thực hiện các quyền về đất đai.
Dự thảo Luật bảo đảm mọi cá nhân, hộ gia đình, tổ chức có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật đều có cơ hội và điều kiện bình đẳng trong tiếp cận đất đai, thực hiện các thủ tục hành chính, thụ hưởng các chính sách của Nhà nước về đất đai cũng như thực hiện các quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất. Các quy định của pháp luật về đất đai đều được áp dụng trên cơ sở điều kiện thực hiện quyền của người sử dụng đất, không phụ thuộc vào giới.
Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số trong quản lý đất đai góp phần nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ công, tăng tính công khai, minh bạch và tạo điều kiện thuận lợi để người sử dụng đất thực hiện các quyền về đất đai một cách bình đẳng.
Các quy định của dự thảo Luật phù hợp với nguyên tắc bình đẳng giới được quy định tại Hiến pháp năm 2013, Luật Bình đẳng giới và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, đặc biệt là Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (CEDAW). Việc thực hiện Luật sẽ góp phần bảo đảm quyền bình đẳng của mọi chủ thể trong tiếp cận và sử dụng nguồn lực đất đai, phù hợp với các quy định của pháp luật Việt Nam và các cam kết quốc tế về bình đẳng giới.
Đề xuất lồng ghép bình đẳng giới, bảo đảm quyền tiếp cận và thụ hưởng chính sách đất đai
Báo cáo xác định vấn đề giới và bảo đảm bình đẳng giới trong các quy định của dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), Phó Vụ trưởng Vụ Công tác thanh niên và Bình đẳng giới, Bộ Nội vụ Ngô Diệu Linh chỉ rõ một số quy định tại dự thảo Luật đề cập đến nội dung về bình đẳng giới là một bước đi tích cực như: quy định nghiêm cấm hành vi phân biệt đối xử về giới trong quản lý và sử dụng đất đai; quy định công dân có quyền bình đẳng giới trong lĩnh vực này…
Tuy nhiên, báo cáo đánh giá tác động giới của dự án Luật còn chung chung, chưa có đánh giá tác động cụ thể đối với từng giới (nam và nữ) khi thực hiện các chính sách về quy hoạch, trưng dụng và thu hồi đất đai. Do đó cần đánh giá xem khi chính sách được thực thi sẽ có tác động thực tế khác biệt như thế nào đối với từng giới.
Phó Vụ trưởng Vụ Công tác thanh niên và Bình đẳng giới, Bộ Nội vụ Ngô Diệu Linh cũng nhận thấy hiện dự thảo Luật chưa có quy định cụ thể về việc lấy ý kiến phụ nữ trong quá trình quy hoạch, cũng như khi họp công khai tham vấn ý kiến cộng đồng về phương án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư. Do vậy, cần bổ sung quy định bảo đảm tỷ lệ tham gia đại diện của phụ nữ trong các buổi họp này. Đồng thời, cần đánh giá kỹ tác động giới, nhất là việc chuyển đổi việc làm, đào tạo nghề và ổn định đời sống của phụ nữ trước khi ban hành các quyết định thu hồi đất.
Tại chương Tài chính về đất đai, đề nghị bổ sung một khoản quy định về việc miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất cho phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn, phụ nữ đơn thân và người già neo đơn.
Về cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác thanh niên và Bình đẳng giới, Bộ Nội vụ Ngô Diệu Linh cho rằng việc lập kế hoạch sử dụng đất phải dựa trên cơ sở dữ liệu chuẩn xác; Đồng thời kiến nghị việc thu thập, quản lý và báo cáo dữ liệu thống kê về đất đai phải được phân tách theo giới. Việc biết rõ số lượng đất đai do nam giới hay nữ giới đứng tên sẽ giúp có được một bức tranh tổng thể và định lượng chính xác. Đây là cơ sở quan trọng để đưa ra các chính sách lồng ghép giới một cách toàn diện và phù hợp với thực tiễn.
Nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Thị Mai Hoa phát biểu
Tham gia đóng góp ý kiến tại cuộc họp, các đại biểu, chuyên gia đánh giá cao Ban quan soạn thảo đã có một báo cáo đánh giá riêng biệt đối với việc tác động giới trong dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi). Tuy nhiên để hoàn thiện hơn nữa đề nghị báo cáo nên bám sát từng nhóm chính sách trong dự thảo Luật.
Nhận thấy dự thảo Luật hiện đã có những nền tảng quan trọng về bình đẳng giới, các ý kiến đề nghị cần có những quy định chính sách ưu tiên đối với các nhóm đặc thù như: Người cao tuổi, dân tộc thiểu số, phụ nữ cao tuổi, phụ nữ nông thôn, người khuyết tật và trẻ em. Đồng thời Ban soạn thảo tiếp tục rà soát đảm bảo sự thống nhất, đồng bộ và chặt chẽ khi sửa đổi Luật Đất đai với các luật liên quan như: Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật Bình đẳng giới, Bộ luật Dân sự.
Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Thanh Cầm phát biểu
Mong muốn có một hệ thống thông tin rõ ràng, minh bạch và phân tách hiệu quả, các ý kiến đề nghị cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai cần được phân tách chi tiết, không chỉ theo giới tính (nam, nữ, đồng sở hữu) mà còn theo các yếu tố giao thoa như: độ tuổi, dân tộc, tình trạng khuyết tật, tình trạng hôn nhân và khu vực sinh sống.
Liên quan về nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ tái định cư, có ý kiến kiến nghị bổ sung quy định: Cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải tham khảo ý kiến của người dân và các tổ chức chính trị – xã hội trước khi xây dựng khu tái định cư. Việc này nhằm đảm bảo khu tái định cư phù hợp với thực tế cuộc sống của người dân.
Có ý kiến cho rằng trong vấn đề công khai tham vấn cộng đồng, cần có quy định đặc thù cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Theo đó, thông tin cần được dịch ra tiếng dân tộc hoặc phát sóng qua các kênh truyền thanh, truyền hình bằng ngôn ngữ của chính dân tộc đó để họ có thể tiếp cận đầy đủ thông tin.
Bên cạnh đó, dự thảo Luật cần bổ sung một tiêu chuẩn bắt buộc đối với khu tái định cư là phải có hạ tầng đồng bộ, bao gồm: trường mầm non, trạm y tế, điểm sinh hoạt cộng đồng, chợ và nguồn nước sạch. Những tiện ích này đóng vai trò quan trọng trong việc giảm tải gánh nặng cho lao động nữ và người phụ nữ trong gia đình. Việc quy định đồng bộ hạ tầng như vậy trong luật là vô cùng cần thiết để đáp ứng nhu cầu giới.
Các đại biểu, chuyên gia đóng góp ý kiến tại cuộc họp
Nêu dẫn chứng một số trường hợp tranh chấp đất đai trên thực tế, các đại biểu, chuyên gia cũng góp ý cụ thể về: Vấn đề thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; Nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ tái định cư và sự tham gia của các tổ chức chính trị – xã hội; Về hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển đổi việc làm và phục hồi sinh kế; Nguyên tắc bảo đảm bình đẳng giới trong tiếp cận và thụ hưởng chính sách đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Về quy định ghi tên cả vợ và chồng trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, các ý kiến cho rằng đây là một trong những nội dung lồng ghép giới cụ thể và thực chất nhất trong dự thảo Luật.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Thị Phương Hoa phát biểu tiếp thu và làm rõ các nội dung được đại biểu quan tâm
Phát biểu kết luận, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Trần Thị Thanh Lam nhấn mạnh việc đánh giá tác động về giới đối với các dự án luật là yêu cầu bắt buộc và quy trình này được Ủy ban Văn hóa và Xã hội thực hiện kỹ lưỡng hơn trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI. Theo đó, đối với từng dự án luật có nội dung đánh giá tác động về giới và nhóm đối tượng dễ bị tổn thương, Ủy ban sẽ tổ chức các cuộc họp chuyên đề để lắng nghe thấu đáo ý kiến từ các bên liên quan.
Đặc biệt, ngay từ giai đoạn định hướng chính sách và tiếp cận ban đầu, sự tham gia phối hợp giữa cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra và đại diện các nhóm đối tượng thụ hưởng là vô cùng cần thiết. Quá trình xây dựng luật phải đảm bảo tính chặt chẽ để các quy định thực sự đi vào cuộc sống; vì vậy song song với việc chuẩn bị hồ sơ theo quy định, cơ quan soạn thảo cần làm rõ và sâu sắc hơn báo cáo đánh giá tác động về giới.
Nhấn mạnh đối với những luật quan trọng, có tác động đa chiều đến đông đảo người dân như Luật Đất đai, việc phân tích và nhận diện qua quá trình thực hiện là rất cần thiết; Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Trần Thị Thanh Lam đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát ý kiến, kiến nghị của cử tri, đặc biệt là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương trong quá trình thực hiện luật và các nghị quyết liên quan thời gian qua để nhận diện và hoàn thiện chính sách. Bên cạnh đó, cần đặc biệt quan tâm đến cơ sở dữ liệu đất đai, bởi đây là nền tảng cốt lõi để tháo gỡ vướng mắc cho cả chính quyền và người dân.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Trần Thị Thanh Lam cũng đề nghị các chuyên gia, cơ quan quản lý và Mặt trận Tổ quốc tiếp tục rà soát kỹ lưỡng các điều khoản cụ thể để thể chế hóa những nội dung đã chín, đã rõ ngay trong sửa đổi Luật Đất đai lần này; những nội dung chưa thể cụ thể hóa hết thì cần được hướng dẫn chi tiết tại các nghị định hoặc thông tư để đảm bảo tính thực tiễn khi luật có hiệu lực./.
Như Thảo - Nguyễn Hùng